1. Bài toán lượng dư là gì? Khi nào cần dùng?: Khác với bài toán cơ bản (chỉ cho dữ kiện của 1 chất), Bài toán lượng dư cho dữ kiện (khối lượng, thể tích…) của cả 2 chất tham gia phản ứng. Nhiệm vụ của bạn là phải tìm xem chất nào phản ứng hết, chất nào còn dư, và tính sản phẩm theo chất HẾT.
1. Bài toán lượng dư là gì? Khi nào cần dùng?
Khác với bài toán cơ bản (chỉ cho dữ kiện của 1 chất), Bài toán lượng dư cho dữ kiện (khối lượng, thể tích…) của cả 2 chất tham gia phản ứng. Nhiệm vụ của bạn là phải tìm xem chất nào phản ứng hết, chất nào còn dư, và tính sản phẩm theo chất HẾT.
Đây là dạng bài tập bắt buộc phải có trong các đề thi tuyển sinh vào lớp 10, nếu không làm được dạng này bạn sẽ không thể đạt điểm khá giỏi.
2. Phương pháp giải 3 bước “Bất bại”
A[Cho số mol 2 chất A và B] –> B(Bước 1: Lập tỉ lệ T)
B –> C{So sánh T}
C –>|T_A < T_B| D[A hết, B dư] C -->|T_A > T_B| E[B hết, A dư]
C –>|T_A = T_B| F[Cả 2 đều hết Phản ứng vừa đủ]
D –> G(Bước 2: Tính số mol sp theo chất Hết)
E –> G
F –> G
G –> H(Bước 3: Tính khối lượng/thể tích theo YCĐB)
style A fill:#D90429,color:#fff
style B fill:#0096C7,color:#fff
style C fill:#facc15,color:#000
style G fill:#0096C7,color:#fff
style H fill:#0A2342,color:#fff
Làm rõ Bước 1: Lập tỉ lệ
Giả sử ta có phương trình: aA + bB → cC + dD
Ta lập tỉ lệ: T_A = n_A / a và T_B = n_B / b
So sánh T_A và T_B. Cứ phân số nào nhỏ hơn thì chất đó phản ứng hết. Mọi tính toán ở các bước sau phải kê theo số mol của chất hết.
3. Ví dụ vận dụng cực dễ hiểu
📝 Ví dụ: Đốt Sắt trong Khí Clo
Đề bài: Đốt cháy hoàn toàn 11,2 gam Sắt (Fe) trong bình chứa 10,64 lít khí Clo (Cl2) (ở đktc). Sau khi phản ứng kết thúc, thu được muối Sắt(III) clorua (FeCl3).
a) Chất nào còn dư sau phản ứng và dư bao nhiêu gam?
b) Khối lượng muối FeCl3 thu được là bao nhiêu?
Giải:
1. Tính số mol các chất ban đầu:
– n_Fe = 11.2 / 56 = 0.2 (mol)
– n_Cl2 = 10.64 / 22.4 = 0.475 (mol)
2. Viết PTHH:
2Fe + 3Cl2 (t°) → 2FeCl3
3. Lập tỉ lệ xét chất hết, chất dư:
Tỉ lệ Fe = 0.2 / 2 = 0.1
Tỉ lệ Cl2 = 0.475 / 3 = 0.158
Vì 0.1 < 0.158 => Fe hết, Cl2 dư. Tính toán theo Fe.
4. Kê số mol vào phương trình (Phương pháp 3 dòng):
____2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3
BĐ: 0.2____0.475______0
PỨ: 0.2____0.3________0.2 (Tính từ 0.2 của Fe)
Sau: 0_____0.175______0.2
5. Trả lời yêu cầu đề bài:
a) Cl2 dư. m_Cl2_dư = 0.175 * 71 = 12.425 gam.
b) Khối lượng muối m_FeCl3 = 0.2 * 162.5 = 32.5 gam.
🎯 2 Sai lầm phổ biến nhất của Học sinh:
- Không lập tỉ lệ mà so sánh thẳng số mol: Nhiều bạn thấy n_Fe = 0.2 < n_Cl2 = 0.475 kết luận luôn Fe hết. May mắn bài này đúng, nhưng ở nhiều bài khác hệ số cân bằng khác nhau sẽ dẫn đến SAI HOÀN TOÀN.
- Quên nhân hệ số cân bằng: Rất nhiều bạn quên cân bằng phương trình trước khi tính số mol, dẫn đến phương pháp 3 dòng bị sai.
Bài viết liên quan
Đề Thi & Tài Liệu Lớp 10 Mới Nhất
Đề thi Hóa học 10 cuối học kì 1 năm 2025 – 2026 trường THPT Lương Thế Vinh – TP HCM
Đề thi Hóa học 10 giữa kỳ 2 năm 2025 – 2026 trường THPT Gia Bình 1 – Bắc Ninh
Đề thi HSG Hóa học 10 năm 2024 – 2025 trường THPT Bố Hạ – Bắc Giang
Đề thi Hóa học 10 chọn HSG năm 2025 – 2026 trường THPT Thạch Thất – Hà Nội
🎓 Tiện ích: Đổi Won Hàn Quốc (KRW) sang Tiền Việt
Học phí & Sinh hoạt phí Du họcCông cụ tính nhanh học phí, chi phí sinh hoạt dành cho các bạn học sinh, sinh viên tìm hiểu chương trình học bổng và du học Hàn Quốc: