Ancol (Rượu) – Định nghĩa, Phân loại và Tính chất

1. Định nghĩa và Phân loại

Ancol là những hợp chất hữu cơ trong phân tử có chứa nhóm hiđroxyl (-OH) liên kết trực tiếp với nguyên tử Cacbon no (Cacbon chỉ có liên kết đơn).

Ví dụ tiêu biểu: C₂H₅OH (Ancol etylic hay cồn, rượu uống). Công thức chung của ancol no, đơn chức, mạch hở là C_nH_2n+1OH (n ≥ 1).

Dựa vào số nhóm -OH, ancol được chia làm: Ancol đơn chức (1 nhóm OH) và Ancol đa chức (như Etylen glicol, Glixerol có từ 2 nhóm OH trở lên).

2. Tính chất vật lý (Sức mạnh của Liên kết Hiđro)

So với hiđrocacbon hoặc dẫn xuất halogen có cùng phân tử khối, ancol có nhiệt độ sôi cao hơn hẳn và tan rất nhiều trong nước. Nguyên nhân là do giữa các phân tử ancol với nhau, và giữa ancol với nước hình thành nên liên kết Hiđro (liên kết yếu giữa H phân cực dương và O phân cực âm).

Cồn (C₂H₅OH) tan vô hạn trong nước ở mọi tỉ lệ.

3. Tính chất hóa học

Nhóm -OH quyết định tính chất hóa học của ancol. Phản ứng có thể đứt liên kết O-H hoặc đứt liên kết C-O.

3.1. Phản ứng thế H của nhóm OH (Tác dụng với kim loại kiềm)

Ancol tác dụng với Na, K giải phóng khí hiđro.

2C₂H₅OH + 2Na ⟶ 2C₂H₅ONa (Natri etylat) + H₂↑

Lưu ý: Các ancol đa chức có ít nhất 2 nhóm -OH kề nhau (như Glixerol) có phản ứng đặc trưng hòa tan được Cu(OH)₂ tạo dung dịch màu xanh lam thẫm.

3.2. Phản ứng thế nhóm OH (Phản ứng tạo Ete)

Khi đun nóng với H₂SO₄ đặc ở 140^oC, hai phân tử ancol tách 1 phân tử nước tạo thành Ete.

2C₂H₅OH ⟶ C₂H₅-O-C₂H₅ (Đietyl ete) + H₂O

3.3. Phản ứng tách nước tạo Anken

Khi đun nóng với H₂SO₄ đặc ở 170^oC, ancol bị tách 1 phân tử nước từ trong chính nó tạo thành Anken (Tuân theo quy tắc Zaitsev).

CH₃-CH₂-OH ⟶ CH₂=CH₂ + H₂O

3.4. Phản ứng oxi hóa không hoàn toàn (Bởi CuO)

Khi dẫn hơi ancol qua bột CuO đun nóng:

• Ancol bậc 1 bị oxi hóa thành Andehit. (Ví dụ: C₂H₅OH ⟶ CH₃CHO).
• Ancol bậc 2 bị oxi hóa thành Xeton.
• Ancol bậc 3 rất khó bị oxi hóa.